• 02184359000

تاریخچه بورس کالا

کارگزاری بانک ملی ایران

  • خانه
  • /
  • تاریخچه بورس کالا

تاریخچه

بورس کالا بازاری است متشکل و سازمان یافته که در آن به طور منظم کالاهای معین با روش‌هایی از قبل تعریف شده مورد معامله قرار می‌گیرند. در این بازار تعداد زیادی عرضه‌کننده و خریدار از طریق کارگزاران اقدام به معامله می‌کنند، در حال حاضر بورس کالا در ایران در چند حوزه فعالیت دارد که البته در حال گسترش در حوزه‌های دیگر نیز است.

در راستای تحقق اهداف برنامه سوم و چهارم توسعه، که مطابق با آنها شورای عالی بورس موظف به راه‌اندازی و گسترش بورس‌های کالایی در ایران شناخته شده بود، بورس فلزات در شهریور ۱۳۸۲ (نخستین بورس کالایی در ایران) و بورس کالای کشاورزی در شهریور ۱۳۸۳ آغاز به فعالیت کردند. بر مبنای قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (مصوب ۱ آذر ۱۳۸۴، مجلس شورای اسلامی) و با تصویب شورای عالی بورس، شرکت بورس کالای ایران در آذر ۱۳۸۵ با درهم آمیختن بورس فلزات و بورس کالای کشاورزی تشکیل شد و پس از پذیره‌نویسی و برگزاری مجمع عمومی، از مهر ۱۳۸۶ کار خود را زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار آغاز کرد.

انواع بازارها، قراردادها و اوراق قابل معامله در بورس کالای ایران

تمامی داد و ستد ها در بورس کالا در قالب قراردادهای استاندارد شده انجام می گیرد :

1-قرارداد نقدی

قراردادی است که براساس آن، پرداخت بهای کالای مورد معامله و تحویل آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای انجام می‌شود.

2- قرارداد سلف

قراردادی است که براساس آن، کالا با قیمت معین در زمانی مشخص در آینده تحویل گردیده و بهای آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت می‌گردد.

3- قرارداد نسیه

قراردادی است که براساس آن، کالا در هنگام معامله تحویل و بهای آن در تاریخ سررسید و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت می‌گردد.

4- قرارداد آتی

قراردادی است که فروشنده براساس آن متعهد می‌شود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین می‌کنند بفروشد و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد می‌شود آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند و برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد، طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد می‌شوند مبلغی را به ‌عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای بگذارند و متعهد می‌شوند متناسب با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعدیل کنند و اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را به عنوان اباحه تصرف در اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسویه کنند.

5- قرارداد سلف استاندارد

قراردادی است که براساس آن عرضه‌کننده مقدار معینی از دارایی پایه را مطابق مشخصات قرارداد سلف استاندارد در ازای بهای نقد به فروش می‌رساند تا در دورة تحویل به خریدار تسلیم نماید. خریدار می‌تواند معادل دارایی پایه خریداری شده را طی قرارداد سلف موازی استاندارد موضوع مواد 2 و 3 دستورالعمل اجرایی معاملات سلف استاندارد، به فروش رساند. قرارداد مذکور نیز در این دستورالعمل به اختصار قرارداد سلف استاندارد نامیده می‌شود.

6- قرارداد اختیار معامله

قرارداد اختیار معامله قراردادی است که در آن یک طرف، اختیار(حق) خرید و یا فروش کالایی را از طرف دیگر خریداری می کند. قرارداد اختیار معامله به دو نوع کلی اختیار خرید  و اختیار فروش  تقسیم می‌شود. در هر کدام از این دو نوع قرارداد، دو طرف خریدار و فروشنده با یکدیگر وارد معامله می‌شوند.

7- صندوق های کالایی

صندوق كالايي قابل معامله(ETC) یکی از ابزارهای مالی نوین هستند که به سرمایه گذاران این امکان را می‌دهند که به جای خرید و نگهداری کالای مورد نظر و تحمل هزینه های حمل و نقل، انبارداری و خسارت-های احتمالی آن، اوراق این صندوق‌ها را خریداری نمایند. با خرید این اوراق، سرمایه‌گذار در عین داشتن مالکیت کالای موردنظر، مسئولیت نگهداری ازآن کالا را بر عهده ندارد. به عبارت دیگر، این صندوق‌ها بخش قابل ملاحظه¬ای از وجوه گردآوری شده خود را به سرمایه گذاری در کالایی خاص اختصاص می دهند و علاقه مندان به سرمایه گذاری در آن کالای خاص اقدام به خرید واحدهای این صندوق ها می کنند.

8- گواهی سپرده کالایی

بر اساس مصوبه شورای عالی بورس و اوراق بهادار گواهی سپرده کالایی اوراق بهاداری است که مؤید مالکیت دارنده آن بر مقدار معینی کالا است و پشتوانه آن قبض انبار استانداردی است که توسط انبارهای مورد تایید بورس صادر می‌گردد.

انواع رینگ های معاملاتی(بازار فیزیکی)

تالار پتروشیمی:

محصولات پلیمری و شیمیایی از قبیل: پلی اتیلن ها ، پلی پروپیلن ها، گریدهای PET، گرید استایرن مونومر و غیره

تالار فرآورده های نفتی:

محصولات پالایشگاهی  از قبیل: وکیوم باتوم، لوب کات، گوگرد کلوخه و گرانوله، قیر و غیره

تالار کشاورزی:

محصولاتی از قبیل: گندم خوراکی، جو، ذرت دانه ای، پسته، جوجه یک روزه گوشتی و غیره

تالار صنعتی:

محصولاتی از قبیل: فولاد ، سنگ آهن، مس و آلومینیوم

تالار طلا :

شمش طلا

تالار فرعی :

محصولات قابل عرضه در بازار فرعی:

1-اموال غیرمنقول.

2- کالاهایی که طبق مقررات شرایط پذیرش در بازار معاملات کالای فیزیکی را از دست می‌دهند.

3- کالاهای فاقد شرایط پذیرش در بازار معاملات کالای فیزیکی پس از تایید هیئت پذیرش

گریدهایی از قبیل: نخ پلی استر، گریدهای آف پلی اتیلن ترفتالات آمورف، گرید آف اسید ترفتالیک و غیره.

  روز و زمان تشکیل تالارهای مختلف در بورس کالای ایران

 

ردیف عنوان ساعت شروع روزهای کاری
1 تالار محصولات کشاورزی 13 شنبه تا چهارشنبه
2 تالار محصولات صنعتی و معدنی 11 شنبه تا چهارشنبه
3 تالار صادراتی 11:30 شنبه تا چهارشنبه
4 تالار فراورده های نفتی 12 شنبه تا چهارشنبه
5 بازار فرعی 12:30 شنبه تا چهارشنبه
6 طلا 12:30 شنبه تا چهارشنبه
7 تالار پتروشیمی 13:30 شنبه تا چهارشنبه

 

انواع عرضه ها در بورس کالا

ا- عادی:

عرضه های معمول در بورس که امکان خرید با توجه به شرایط خاص هر رینگ معاملاتی برای خریدارن وجود دارد. به عبارتی عرضه های عادی  عرضه هایی هستند که جزء قرارداد بلند مدت و خاص نباشند.

*سهیمه خرید : برخی از محصولات در بورس کالا نیاز به داشتن مجوز خرید می باشند که از سوی کمیته بازار بورس کالای ایران با توجه به شرایط بازار، نحوه سهمیه بندی(بازه زمانی سهمیه ، سقف خرید، حذف موقت سهمیه، روزهای معاملاتی) محصولات اعلام می شود.

به عنوان مثال سهمیه بهین یاب (درگاه الکترونیکی مدیریت فرآیند هماهنگ) که در حال حاضر در خصوص محصولات رینگ پتروشیمی و فرآورده های نفتی وجود دارد. مشتریان برای خرید محصولاتی که نیاز به مجوز دارند باید در سامانه بهین یاب ثبت شده (مشخصات تولید، مواد مصرفی، ظرفیت تولید و …) و مجوز خرید آنها به بورس کالا صادر شود. روزهای شنبه و یکشنبه محصولات غیر بهین یابی ، روزهای دوشنبه و سه شنبه محصولات پلیمری و روزهای چهارشنبه محصولات شیمیایی.

2- قرارداد بلند مدت:

قراردادی است فی مابین عرضه کننده و خریدار، که عرضه کننده متعهد می شود حجم مشخصی از محصولات خود را با شرایط مصوب ( با قیمت میانگین موزون و درصدی آخرین عرضه عادی انجام شده ) برای تامین نیاز تولید کنندگان پایین دستی در بورس کالا عرضه کند. شایان ذکر است که در با عرضه قرارداد بلند مدت لیست مشتریان مجاز خرید از سوی شرکت عرضه کننده باید به بورس کالا ارائه گردد. روز های قابل عرضه نیز شنبه و یکشنبه (روزهای غیر بهین یابی) می باشد.

3-خاص:

عرضه هایی دارای شرایط خاص از قبیل تهاتر، داشتن امکانات خاص برای برداشت محصول ، داشتن مجوز از ارگان های ذیربط و … می باشد در این قالب در بورس کالا عرضه می شوند.